گێڕانەوەی مۆندیالی 1966
جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1966؛ پاڵەوانی مێژوویی انگلستان، هتتریک جف هرست و فینالی کە هێشتا دربارهاش بحث دەبێت
جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1966 لەگەڵ پاڵەوانی ئینگلتەرا بە پایان رسید؛ پاڵەپێشبڕکێیەک کە لە 11 تا 30 ژوئیه 1966 لە ئینگلتەرا بەڕێوەبردن شد، بە بەشداری 16 تیم، 32 یاری و 89 گۆڵ. لە پایان، ئینگلتەرا لە یاریگا ومبلی لندن ئەڵمانیای ڕۆژئاوا 4 بر 2 دوای لە کاتی زیادە شکستی پێهێنا و بۆ یەکەم جار پاڵەوان جیهان شد؛ قهرمانیای کە تا ئەمڕۆ یش تەنها پاڵەوانی مێژوو ئەم وڵات لە جامی جیهانی پیاوان باقی مانده ە.
ئەگەر بمانەوێت جامی جیهانی 1966 لە یەک ڕستە وەسف کنیم، دەبێت گفت ئەم پاڵەپێشبڕکێ یش جام تحقق رؤیای ئینگلتەرا لە خانه بوو و یش جام یەکێک لە معروفترین فینالهای مێژوو تۆپی پێ. فیفا لە بازخوانی فەرمی ئەم یاری لە ئەو وەک یەک «World Cup classic» بیر دەکات و دلیلش روشن ە: یاری نهایی یش شش گۆڵ داشت، یش وقت اضافه، یش هتتریک، و یش یەک گۆڵ جنجالی کە هێشتا دههها دواتر محل بحث ە.
یەکێک لە گرنگترین دلایل ماندگاری ئەم دوره، جایگاه مێژوویی ئینگلتەرا ە. ئەم وڵات یش خانەخوێ بوو و یش پاڵەوان شد، بەڵام خاڵ مهمتر ئەم ە کە ئەو پاڵەوانی هێشتا یش تەنها نازناو جیهانی تۆپی پێی پیاوان بۆ ئینگلتەرا ە. بە همین دلیل، هەر جار کە دەربارەی مێژوو تیمی نیشتمانی ئینگلتەرا صحبت دەبێت، 1966 وەک یەک خاڵ مرجع قطعی لە مرکز بحث قرار میگیرد.
بۆچی جامی جیهانی 1966 اینقدر گرنگ بود؟
گرنگی ئەم جام تەنها بە فینالش محدود ندەبێت. لە ئەم دوره، اوزهبیو لە پورتوگال لەگەڵ 9 گۆڵ آقای گۆڵ شد، پورتوگال لە یەکەم بەشداری خۆی تا مقام سوم بەرز آمد، و ئینگلتەرا لەگەڵ نسلی کە دواتر لەگەڵ لقب «wingless wonders» شناخته شد، خۆی بە قله گەیاند. ئەم واتە 1966 تەنها یەک پاڵەوانی خانەخوێ نبود؛ پاڵەپێشبڕکێیەک بوو کە چەند چیرۆک هەمیشەیی همزمان تولید کرد.
جام 1966 یەک چیرۆک مشهور بیرون لە زمین یش هەبوو: جام ژول ریمه چەند ماه پێش لە دەستپێک پێشبڕکێکان دزدیده بوو و دواتر توسط سگی بە ناو Pickles پەیدا بوو. هرچند ئەم گێڕانەوە زیاتر بە حاشیه پاڵەپێشبڕکێ مربوط است، بەڵام آنقدر مشهور بوو کە عملاً بە بخشی لە هویت فرهنگی جام 1966 گۆڕان بوو. من بۆ ئەم بەش تەنها منبع ثانویه پەیدا کردم، نە منبع فەرمی فیفا، بەڵام ئەم چیرۆک بهطور گسترده تۆمار کراوە.
انگلستان؛ تیمی کە لە خانه لە فشار عبور کرد
پاڵەوانی لە خانه هەمیشە یش فرصت ە و یش فشار. ئینگلتەرا لە 1966 تەنها لەگەڵ حمایت بینەران جلو نرفت؛ دەبێت انتظارات عظیم نیشتمانی یش مدیریت دەکرد. لە فینال یش کاتێک ئەڵمانیای ڕۆژئاوا گۆڵ یەکەم زد، ئەم فشار زیاتر شد، بەڵام تیم آلف رمزی توانی خیلی سریع بە یاری برگردد و نیشان بدهد کە لە ڕووی مێشکی بۆ گەورەترین شب تاریخش آماده ە.
جف هرست، مارتین پیترز و بابی مور لە قلب ئەم چیرۆک قرار داشتند. هرست لە فینال هتتریک کرد، پیترز گۆڵ دووەم ئینگلتەرا زد، و بابی مور وەک کاپیتان، تصویر مشهور بەرز بردن جام ژول ریمه ساخت؛ تصویری کە هێشتا یش یەکێک لە گرنگترین قابهای مێژوو تۆپی پێ ئینگلتەرا ە. فیفا لە پێداچوونەوە ئەو یاری و ویدئوی فەرمی اهدای جام، ئەم سات بهعنوان خاڵ اوج پاڵەپێشبڕکێ تۆمار کردووە.
ئەڵمانیا غربی؛ حریفی کە فینال بە یەک کلاسیک گۆڕان کرد
ئەڵمانیای ڕۆژئاوا لە فینال تەنها ڕۆڵ تیم بازنده یاری نکرد. برعکس، ئەم تیم هەمان حریفی بوو کە فینال بە یەک یاری جاودانه گۆڕان کرد. لە ڕاپۆرت فینال آمده کە آلمانها لە خولەک 12 لەگەڵ گۆڵ هلموت هالر پێش افتادند، دواتر لە خولەک 90 لەگەڵ گۆڵ ولفگانگ وبر یاری 2 بر 2 کردن و ئینگلتەرا لە جشن زودهنگام محروم ساختند. ئەگەر ئەم مقاومت نبود، ڕەنگە فینال 1966 هرگز وا جایگاهی لە یادگە تۆپی پێ پەیدا ندەکرد.
ئەم خاڵ گرنگ است، چونکە بعضی فینالها تەنها بە خاطر قهرمانشان معروف میشوند، بەڵام بعضی دیکە بە خاطر کشمکش ڕاستەقینە دوو تیم گەورە لە یادها میمانند. فینال 1966 لە نوع دووەم بوو. ئینگلتەرا جام برد، بەڵام ئەڵمانیای ڕۆژئاوا آنقدر سرسخت بوو کە یاری تا آستانه یەک پایان تەواو متفاوت پێش بردییەوە.
فینال؛ ئینگلتەرا 4، ئەڵمانیای ڕۆژئاوا 2
فینال لە 30 ژوئیه 1966 لە ومبلی لندن بەڕێوەچوو. طبق ثبت بازی، ئەڵمانیای ڕۆژئاوا ابتدا جلو افتاد، بەڵام جف هرست خیلی زوو یاری مساوی کرد. دواتر مارتین پیترز ئینگلتەرا پێش انداخت، بەڵام ئەڵمانیای ڕۆژئاوا لە واپسین لحظات وقت قانونی جارێکی تر یاری بە تساوی کشاند. لە وقت اضافه، هرست گۆڵ سوم زد؛ هەمان گلی کە هێشتا یش یەکێک لە بحثبرانگیزترین گۆڵەکانی مێژوو تۆپی پێ است، چونکە تۆپ دواتر لە برخورد بە تیر افقی سەر خط یا نزدیک خط فرود هات و دادوەر ئەو گۆڵ ڕایگەیاند. پاشان هرست گۆڵ چوارەم یش لێدا تا ئەنجام 4 بر 2 ببێت.
فیفا لە مجموعه «100 سات گەورە جامی جیهانی» بهطور تایبەت سەر گۆڵ چوارەم هرست و هتتریک ئەو جەخت دەکات و مینویسد کە ئەم گل، پاڵەوانی نخست و تاکنون تەنها پاڵەوانی ئینگلتەرا قطعی کرد. گرنگی ئەم موضوع تەنها لە ئەنجام نیست؛ هرست لەگەڵ ئەو شب بە تەنها یاریزان مرد مێژوو گۆڕان بوو کە لە فینال جامی جیهانی هتتریک کردووە ە. بعداً کیلیان امباپه لە 2022 یش لە فینال هتتریک کرد، بەڵام هرست همچنان یەکەم و یەکێک لە تایبەتمەندترین چهرههای ئەم ڕیکۆرد ە.
گۆڵ جنجالی؛ یەکێک لە معروفترین صحنههای مێژوو تۆپی پێ
ئەگەر لە فینال 1966 تەنها یەک دیمەن لە یادگە جیهانی مانده باشد، احتمالاً هەمان گۆڵ سوم ئینگلتەرا ە. تۆپ شوت هرست بە تیر افقی خورد، پایین هات و بیرون ڕۆیشت. دادوەر سوئیسی مسابقه، دواتر لە مشورت لەگەڵ کمکداورش، گۆڵ پذیرفت. لە ئەو روز تا امروز، ئەم دیمەن هێشتا یش یەکێک لە زۆرترین قسەی لەسەر کراو لحظات مێژوو جامی جیهانی ە و بخشی جدانشدنی لە هویت فینال 1966 محسوب دەبێت.
خاڵ جالب ئەم ە کە خۆی فینال آنقدر گەورە بوو کە حتی بێ ئەم جنجال یش لە یادها دەمێنێتەوە، بەڵام همین دیمەن بووە هۆی بوو یاری لە ئاست یەک فینال بزرگ، بە یەک افسانه دائمی تۆپی پێ برسد. لە واقع، 1966 یش جامی پاڵەوانی ئینگلتەرا ە و یش جامِ «آیا تۆپ لە خط گذشت یا نه؟».
جف هرست؛ مرد شب مێژوویی ئینگلتەرا
لە فوتبال، هەمیشە بازیکنانی هستند کە یەک پاڵەپێشبڕکێ خوب دارند و بازیکنانی یش هستند کە لە یەک شب خاص، بۆ هەمیشە هاتە ناو مێژوو میشوند. جف هرست لە 1966 لە نوع دووەم بوو. فیفا لە مطلب اختصاصی خۆی دەربارەی ئەو مینویسد کە گۆڵ خولەک 120 ئەو پاڵەوانی ئینگلتەرا تثبیت کرد و ئەو بە یەک ناو جاودانه لە ئاست جیهانی گۆڕان کرد. بەڵام واقعیت ئەم ە کە تەنها ئەو گۆڵ نبود؛ گشت هتتریکش بووە هۆی بوو فینال 1966 لەگەڵ ناو ئەو گره بخورد.
هرست تەنها گلزن نبود؛ ئەو بازیکنی بوو کە لە گرنگترین یاری مێژوو کشورش، جار نهایی کار برداشت. کاتێک یەک یاریزان لە فینال جامی جیهانی سێ گۆڵ میزند، دیکە تەنها بخشی لە تیم نیست؛ خۆی گۆڕان بە یەک فصل مستقل لە مێژوو تۆپی پێ دەبێت. همین ە کە ناو ئەو هێشتا یش جدا لە خۆی پاڵەپێشبڕکێ 1966 معنا پەیدا دەکات.
اوزهبیو و پرتغال؛ چیرۆک گەورە دیکە جام
هرچند ئینگلتەرا پاڵەوان شد، بەڵام جام 1966 تەنها بە ناو خانەخوێ نوشته نەبوو. اوزهبیو لە پورتوگال لەگەڵ 9 گۆڵ آقای گۆڵ پاڵەپێشبڕکێ بوو و پورتوگال یش لە یەکەم حضورش بە مقام سوم گەیشت. ئەم دستاورد زۆر گرنگ بود، چونکە نیشان میداد قدرتهای تازهای یش لە ئێستا هاتە ناو شدن بە مرکز دیمەن تۆپی پێ جیهان هستند.
لە ئەم زاویه، 1966 تەنها چیرۆک موفقیت یەک خانەخوێ نبود؛ جامی بوو کە چەند ستاره و چەند ڕێگا نوێ یش ناساندن کرد. همین چندلایگی یەکێک لە دلایل گرنگ ارزش مێژوویی ئەم پاڵەپێشبڕکێ ە.
بۆچی ئینگلتەرا پاڵەوان شد؟
ئینگلتەرا پاڵەوان بوو چونکە لە گرنگترین شب تورنمنت، یش لە ڕووی مێشکی مقاوم بوو و یش لە لحظات تعیینکننده، بازیکنانش اثر گذاشتند. آنها دواتر لە عقب افتادن برگشتند، دواتر لە گۆڵ خولەک 90 ئەڵمانیا فرو نریختند، و لە کاتی زیادە لێدان نهایی زدند. ئەم توان برگشتن لە دل فشار، گرنگترین نیشانە یەک پاڵەوان ڕاستەقینە ە.
هەروەها نباید ڕۆڵ ساختار تیمی رمزی نادیده گرت. ئەم پاڵەوانی تەنها محصول یەک یاریزان نەبوو. هرست ستاره فینال شد، بەڵام ئینگلتەرا تیمی بوو کە لە خانه، تحت بیشترین فشار ممکن، خۆی تا جام گەیاند و لە یاری کۆتایی یش لە ڕووی عصبی کم نیاورد. ئەم هەمان شتێک ە کە بووە هۆی دەبێت پاڵەوانی 1966 هێشتا یش بۆ تۆپی پێ ئینگلتەرا جایگاهی اسطورهای داشته بێت.
جمعبندی
جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1966 لەگەڵ پاڵەوانی ئینگلتەرا بە پایان رسید، بەڵام ارزش ئەم پاڵەپێشبڕکێ تەنها لە بەرز رفتن جام توسط بابی مور خلاصه ندەبێت. ئەم پێشبڕکێکان فینالی کلاسیک ساخت، جف هرست جاودانه کرد، یەکێک لە جنجالیترین گۆڵەکانی مێژوو تۆپی پێ ثبت کرد، اوزهبیو وەک آقای گۆڵ ناساندن کرد و لەگەڵ چیرۆک دزدیده شدن و پەیدا شدن جام ژول ریمه، یەک حاشیه تەواو افسانهای یش بە خۆی اضافه کرد. بە همین دلیل، کاتێک لە جامی جیهانی 1966 قسە میزنیم، لە واقع لە یەکێک لە نمادینترین و ماندگارترین دورههای مێژوو تۆپی پێ جیهان صحبت میکنیم.