جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1938؛ پاڵەوانی جارێکی تر ایتالیا، فینال پرگل بەرامبەر هەنگاریا و دواهەمین جام پێش لە وقفه جنگ

جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1938 لەگەڵ پاڵەوانی ئیتالیا بە پایان رسید؛ پاڵەپێشبڕکێیەک کە لە 4 تا 19 ژوئن 1938 لە فەڕەنسا بەڕێوەچوو و لە پایان، ئیتالیا لە فینال بە ئەنجامی 4 بر 2 هەنگاریا شکستی پێهێنا تا بۆ دووەمین خول پیاپی پاڵەوان جیهان ببێت. ئەم پێشبڕکێکان سێیەمین خول جامی جیهانی پیاوان بوو و دواهەمین جام پێش لە وقفه 12 ساله ناشی لە جنگ جیهانی دووەم بە شمار دەڕۆیشت.

ئەگەر بمانەوێت جامی جیهانی 1938 لە یەک ڕستە وەسف کنیم، دەبێت گفت ئەم پاڵەپێشبڕکێ یش جام تثبیت ئیتالیا وەک یەکەم هێز گەورە مێژوو جامی جیهانی بوو و یش جامی کە لە ئەو چەند روند گرنگ بۆ یەکەم جار دیده بوو. ئیتالیا یەکەم تیمی بوو کە لە نازناو قهرمانی‌اش دفاع دەکات، بۆ یەکەم جار پاڵەوان خول قبل و وڵات خانەخوێ بە شێوە خودکار لە قۆناغ نهایی بەشداری داشتند، و پێشبڕکێکان لە فضایی بەڕێوەچوو کە خیلی زوو زیر سایه تحولات سیاسی ئەوروپا قرار گرت.

لە ڕووی عددی یش فەڕەنسا 1938 دوره‌ای پربار بوو. ئەم جام لەگەڵ 15 تیم بەڕێوەبردن شد، 18 یاری هەبوو و 84 گۆڵ لە ئەو بە ثمر رسید؛ واتە میانگین 4.67 گۆڵ لە هەر یاری. فیفا لە صفحه کلکسیونی فەرمی خۆی حتی ئەم خول یەکێک لە نسخه‌های زۆر پرگل مێژوو جامی جیهانی ناساندن دەکات.

بۆچی جامی جیهانی 1938 این‌قدر گرنگ است؟

گرنگی ئەم خول تەنها لە ئەم نییە کە ئیتالیا جارێکی تر پاڵەوان بوو. ئەم جام لە واقع پایان یەک خول لە مێژوو تۆپی پێ جیهان یش بوو. دواتر لە پێشبڕکێکان 1938، جامی جیهانی 1942 و 1946 بە هۆکار جنگ جیهانی دووەم بەڕێوەبردن نەبوو و بە همین خاطر، ئیتالیا بۆ 16 ساڵ پیاپی پاڵەوان فەرمی جیهان باقی ماند؛ وضعیتی کە لە ڕووی زمانی لە مێژوو جامی جیهانی منحصربه‌فرد ە.

ئەم پاڵەپێشبڕکێ لە ڕووی هویتی یش زۆر گرنگ بود، چونکە ئیتالیا لەگەڵ هدایت ویتوریو پوتزو بە تەنها تیم مردان مێژوو گۆڕان بوو کە دوو جامی جیهانی پیاپی لەگەڵ یەک سرمربی برده ە. فیفا لە مقاله آماری قهرمانی‌های 1934 و 1938 به‌روشنی سەر ئەم خاڵ جەخت دەکات و همین بووە هۆی دەبێت فەڕەنسا 1938 تەنها یەک پاڵەوانی دیکە بۆ ئیتالیا نباشد، بەڵکوو بخشی لە شکل‌گیری یەکەم دودمان ڕاستەقینە مێژوو جامی جیهانی بێت.

ایتالیا؛ تیمی کە نیشانی دا پاڵەوانی 1934 اتفاقی نبوده ە

لە 1934، ئیتالیا لەگەڵ میزبانی پاڵەوان بوو و هەمیشە ئەم امکان بوون هەبوو کە بعضی‌ها ئەو موفقیت بە شرایط خانه یا عوامل لحظه‌ای نسبت دهند. بەڵام 1938 ئەم تردید لە نێوان بردییەوە. ئیتالیا ئەم جار لە خاک فەڕەنسا جام بردییەوە و بە یەکەم تیمی گۆڕان بوو کە جامی جیهانی بیرون لە خانه فتح دەکات. همین یەک خاڵ ارزش مێژوویی ئەم پاڵەوانی چەند بەرامبەر دەکات.

فیفا لە مقاله آماری مربوط بە قهرمانی‌های 1934 و 1938 سەر ڕۆڵ جوزپه مه‌آتزا و نیز سەر گۆڵ سرنوشت‌ساز ئەو لە سەر پێناڵتی لە نیمه‌نهایی بەرامبەر برازیل جەختی کردووەتەوە ە. ئەم واتە ئیتالیا لە فەڕەنسا تەنها یەک تیم دفاعی یا صرفاً منظم نبود؛ تیمی بوو کە یش رهبر فنی داشت، یش گلزن‌های بزرگ، و یش توان مدیریت یارییەکانی سنگین لابردن.

ڕێگا ئیتالیا تا فینال

فرمت جامی جیهانی 1938 تەواو لابردن بوو. ئیتالیا لە دور یەکەم فەڕەنسا 3 بر 1 شکست داد، لە یک‌چهارم نهایی نەرویژ 2 بر 1 دوای لە کاتی زیادە برد، و لە نیمه‌نهایی بە ئەنجامی 2 بر 1 لە سد برازیل گذشت. ئەم ڕێگا نیشان دەدات کە پاڵەوانی ئیتالیا اصلاً ساده و بی‌دردسر نبود؛ هەر قۆناغ یەک آزمون ڕاستەقینە بوو و لە دوو مورد یش اختلاف تەنها یەک گۆڵ بوو.

همین ڕێگا فشرده، یەکێک لە دلایل گرنگ ارزش پاڵەوانی ایتالیاست. تیمی کە لە پاڵەپێشبڕکێیەک تەواو لابردن لە هەمان روز یەکەم دەبێت بی‌اشتباه باشد، بۆ پاڵەوان شدن نیاز بە تمرکز و بلوغ بیشتری هەیە. ئیتالیا بە وردی وا تیمی بود؛ لە روزهای دشوار لە یش نپاشید و لە یارییەکانی نزدیک، جزئیات بهتر لە ڕکابەران مدیریت کرد. ئەم هەمان شتێک ە کە معمولاً قهرمان‌های گەورە لە تیمەکانی خوب جدا دەکات.

مجارستان؛ حریفی کە فینال گەورە کرد

لە سمت دیکە جدول، هەنگاریا یەکێک لە قدرتمندترین تیمەکانی پێشبڕکێکان بوو. ئەم تیم لە دور یەکەم هیندی ڕۆژهەڵاتی هۆڵەندا 6 بر 0 شکست داد، لە یک‌چهارم نهایی سویسرا 2 بر 0 بردییەوە و لە نیمه‌نهایی یش بە ئەنجامی 5 بر 1 لە سد سوید گذشت. ئەم واتە هەنگاریا لەگەڵ 13 گۆڵ زده تا قبل لە فینال، تەواو شایسته بەشداری لە یاری کۆتایی بوو.

ئەم خاڵ گرنگ است، چونکە گاهی قهرمان‌ها بەرامبەر فینالیستی می‌برند کە ڕێگا آسان‌تری داشته یا صرفاً شگفتی‌ساز بوده ە. بەڵام اینجا وا نەبوو. هەنگاریا تیمی پرقدرت، هێرشکارانە و آماده بوو و حتی لە خۆی فینال یش توانی دوو جار بە دروازه ئیتالیا برسد. همین بووە هۆی دەبێت ئەنجام 4 بر 2 بۆ ایتالیا، یەک بردییەوە تەواو معتبر و گەورە بێت.

فینال؛ ئیتالیا 4، هەنگاریا 2

فینال لە 19 ژوئن 1938 لە ستادیۆم المپیک کلمب شار کلمب بەڕێوەچوو و حدود 45 هزار بینەر هەبوو. ئیتالیا خیلی زوو لەگەڵ گۆڵ جینو کولائوسی پێش افتاد، بەڵام هەنگاریا تەنها دوو خولەک دواتر لەگەڵ پال تیتکوش یاری مساوی کرد. دواتر لە آن، سیلویو پیولا گۆڵ دووەم ئیتالیا زد، کولائوسی جارێکی تر گۆڵ لێدا و نیوە یەکەم 3 بر 1 هەموو بوو. لە نیوە دوم، جورجی شاروشی یەکێک لە گۆڵەکان جبران کرد، بەڵام پیولا لەگەڵ گۆڵ دووەم خۆی ئەنجام 4 بر 2 کرد و کار هەموو کرد.

ئەم روند گۆڵەکان نیشان دەدات کە فینال 1938 بر خلاف تصور بعضی‌ها، یاری بسته و فرسایشی نەبوو. مسابقه‌ای پرگل، پرنوسان و لە بخش‌هایی تەواو هێرشکارانە بوو. همین یش بووە هۆی دەبێت فینال فەڕەنسا 1938 لە مقایسه لەگەڵ بعضی فینال‌های قدیمی، جذاب‌تر و زنده‌تر بە نظر برسد. ئیتالیا لە ئەم یاری تەنها محتاط نبود؛ لە حمله یش مؤثر و بی‌رحم بوو.

سیلویو پیولا و جینو کولائوسی؛ مردان شب کۆتایی

اگرچه لە گێڕانەوە مێژوویی تۆپی پێ ئیتالیا معمولاً ناو مه‌آتزا زیاتر شنیده دەبێت، بەڵام لە فینال 1938 ئەم سیلویو پیولا و جینو کولائوسی بوون کە ڕۆڵ اصلی یاری کردن. هەر دوو یاریزان دوو گۆڵ زدند و عملاً فینال بۆ ئیتالیا بستند. فیفا لە مطلب اختصاصی خۆی دەربارەی پیولا حتی بە همین فینال ئاماژە دەکات و توضیح دەدات کە ئەو لە یاری کۆتایی بەرامبەر هەنگاریا دوو جار گۆڵ لێدا و سهمی مرکزی لە دفاع لە نازناو پاڵەوانی هەبوو.

گرنگی ئەم خاڵ لە ئەم ە کە ئیتالیا تەنها متکی بە یەک ستاره نەبوو. تیمی کە لە گرنگترین شب پاڵەپێشبڕکێ دوو گلزن متفاوت هەیە و هرکدام دوبار دروازه حریف باز می‌کنند، معمولاً تیمی کامل‌تر و متوازن‌تر ە. ئەم یەکێک لە نشانه‌های روشن ئیتالیا لە 1938 بوو: عمق، تنوع و توان گل‌زنی لە یاری کۆتایی.

بۆچی ئیتالیا پاڵەوان شد؟

ئیتالیا پاڵەوان بوو چونکە نسبت بە هەموو تیمەکان بالغ‌تر، پایدارتر و بۆ تۆپی پێ لابردن آماده‌تر بوو. ئەم تیم لە سێ یاری پیاپی حریفان مهمی تەنیشت زد، لە فینال یش لەگەڵ بوون مساوی شدن سریع لە یش نپاشید و جارێکی تر کنترل یاری بە دەست گرت. وا واکنشی لە یاری نهایی، نیشانە شخصیت ڕاستەقینە پاڵەوانی ە.

هەروەها نباید ڕۆڵ ویتوریو پوتزو دست‌کم گرت. فیفا لە مقاله آماری خۆی سەر ئەم خاڵ جەخت دەکات کە ئەو همچنان تەنها مربی مردی ە کە دوو جامی جیهانی برده ە. ئەم واتە پاڵەوانی 1938 تەنها ئەنجام درخشش چەند یاریزان نبود؛ ئەنجام هدایت یەک مربی گەورە یش بوو کە می‌دانست لە تورنمنت‌های کوتاه، چگونه تیمش لە یاری بە یاری جلو ببرد.

لئونیداس و برزیل؛ چیرۆک گرنگ دیکە جام

هرچند ئیتالیا پاڵەوان شد، بەڵام یەکێک لە گەورەترین چهره‌های تاکەکەسی جام 1938 لئونیداس لە برازیل بوو. ئەو لەگەڵ 7 گۆڵ آقای گۆڵ پاڵەپێشبڕکێ بوو و فیفا لە صفحه کلکسیونی فەرمی 1938 نیز بە ڕۆڵ گرنگ برازیل و ظهور ئەو وەک یەک هێز نوێ ئاماژە دەکات. ئەم موضوع گرنگ است، چونکە فەڕەنسا 1938 تەنها دەربارەی ئیتالیا نبود؛ دەربارەی دەستپێک جدی‌تر بەشداری برازیل لە رده بالای تۆپی پێ جیهان یش بوو.

همین چندلایگی بووە هۆی دەبێت جام 1938 ارزش بیشتری داشته بێت. یەک پاڵەوان مێژوویی داشت، یەک فینال پرگل، یەک آقای گۆڵ شاخص، و یەک تیم برزیلی کە نوید آینده می‌داد. بە همین دلیل، ئەم پاڵەپێشبڕکێ دەبێت شتێک فراتر لە دواهەمین جام پێش لە جنگ دانست؛ جامی کە چەند ڕێگا گرنگ هم‌زمان باز کرد.

میرات ڕاستەقینە فەڕەنسا 1938

میرات ئەم پاڵەپێشبڕکێ دوو بەش هەیە. نخست، تثبیت ئیتالیا وەک یەکەم هێز گەورە جامی جیهانی. دوم، بسته شدن یەک خول لە مێژوو فوتبال، چونکە جیهان خیلی زوو هاتە ناو جنگ بوو و جامی جیهانی تا 1950 بازنگشت. ئەم وقفه بووە هۆی بوو پاڵەوانی 1938 حالتی تقریباً افسانه‌ای پەیدا کند؛ گویی دواهەمین قاب یەک جیهان قدیمی تۆپی پێ پێش لە تغییرات عظیم بعدی بوو.

بە همین دلیل، کاتێک لە جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1938 قسە می‌زنیم، تەنها دەربارەی یەک بردییەوە 4 بر 2 لە فینال صحبت نمی‌کنیم. دەربارەی پاڵەپێشبڕکێیەک قسە می‌زنیم کە لە ئەو ئیتالیا مێژوو ساخت، هەنگاریا فینالیستی قدرتمند بود، برازیل آینده‌اش نیشان داد، و تۆپی پێ جیهان بۆ مدتی طولانی لەگەڵ هەمان تصویر لە قهرمان، خداحافظی کرد. فەڕەنسا 1938 یەکێک لە گرنگترین فصل‌های آغازین مێژوو جامی جیهانی است؛ یش بە خاطر قهرمانش و یش بە خاطر جایگاهی کە لە مێژوو جیهان هەیە.