گێڕانەوەی مۆندیالی 1970
جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1970؛ پاڵەوانی برزیل، اوج پله و پاڵەپێشبڕکێیەک کە بە فوتبالِ زیبا معنا دا
جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1970 لەگەڵ پاڵەوانی برازیل بە پایان رسید؛ پاڵەپێشبڕکێیەک کە لە مەکسیک بەڕێوەچوو و لە فینال 21 ژوئن 1970 لە یاریگا آزتکا، برازیل بە ئەنجامی 4 بر 1 ئیتالیا شکستی پێهێنا تا سێیەمین پاڵەوانی جیهان خۆی بەدەستی هێنا. ئەم بردییەوە لە ڕووی مێژوویی زۆر گرنگ بود، چونکە برازیل یەکەم کشوری بوو کە بە سێ نازناو پاڵەوانی جامی جیهانی گەیشت.
ئەگەر بمانەوێت جامی جیهانی 1970 لە یەک ڕستە وەسف کنیم، دەبێت گفت ئەم پاڵەپێشبڕکێ بیش لە هەر چیز، جام تەواو شدن افسانه پله و تثبیت یەکێک لە محبوبترین تیمەکانی مێژوو تۆپی پێ بوو. فیفا لە بازخوانی ئەم دوره، تیم 1970 برازیل یەکێک لە ستایششدهترین تیمەکانی مێژوو جامی جیهانی ناساندن دەکات؛ تیمی لەگەڵ پله، ژائرزینیو، توستائو، ریولینو، ژرسون و کارلوس آلبرتو کە یش زیبا یاری دەکرد و یش بە شێوە قاطع پاڵەوان بوو.
یەکێک لە دلایل گرنگ ماندگاری مەکسیک 1970 ئەم ە کە تەنها یەک پاڵەوان گەورە نداشت؛ چەند یاری و چەند تصویر جاودانه یش لە ئەو شێوە گرت. یش فینال برازیل و ئیتالیا بە یەکێک لە معروفترین فینالهای مێژوو گۆڕان شد، یش نیمهنهایی ئیتالیا و ئەڵمانیای ڕۆژئاوا لەگەڵ نازناو «یاری قرن» هاتە ناو یادگە تۆپی پێ بوو. فیفا بهطور مشخص لە ئەو نیمهنهایی وەک یەکێک لە 100 سات گەورە مێژوو جامی جیهانی بیر کردووە ە.
برازیل لە ئەم جام تەنها پاڵەوان نشد؛ لەگەڵ سبک بازیاش یش جیهان تحت تأثیر قرار دا. فیفا لە ئامار فەرمی پاڵەوانی 1970 بە ئەم خاڵ ئاماژە دەکات کە ئەم تیم لە فینال لەگەڵ چهار گۆڵ لە سد ئیتالیا گذشت و یەکێک لە درخشانترین نمایشهای مێژوو یاری نهایی ارائه کرد. ئەم برزیل، تیمی متعادل بود؛ یش لە ڕووی خلاقیت هێرشکارانە لە سطحی استثنایی قرار هەبوو و یش لە لحظههای مهم، تمرکز و کارایی لازم نیشان میداد.
پله لە مرکز ئەم گێڕانەوە قرار هەبوو. ئەو لە فینال گۆڵ یەکەم لێدا و لەگەڵ ئەم قهرمانی، بە تەنها بازیکنی گۆڕان بوو کە سێ جامی جیهانی بە دەست آورده است؛ رکوردی کە فیفا همچنان ئەو منحصر بە ئەو میداند. جام 1970 بۆ پله تەنها یەک نازناو دیکە نبود؛ پایان تەواو و باشکوه ڕێگا ئەو لە جامی جیهانی بوو.
لە تەنیشت پله، ژائرزینیو یش یەکێک لە چهرههای اصلی پاڵەپێشبڕکێ بوو. فیفا لە پێداچوونەوە مەکسیک 1970 بیرخستنەوە دەکات کە ئەو لە هەر قۆناغ لە پێشبڕکێکان گۆڵ لێدا و بە تەنها بازیکنی گۆڕان بوو کە لە هەموو یارییەکانی تیمش لە یەک خول جامی جیهانی گلزنی کردووە ە. ئەم ئامار بهخوبی نیشان دەدات کە برازیل تەنها یەک ستاره نداشت؛ یەک خط حمله تەواو و چندلایه هەبوو کە لە هەموو طول پاڵەپێشبڕکێ خطرناک بوو.
فینال بەرامبەر ئیتالیا یش لە هەر سەرەتادا لە سطحی گەورە بەڕێوەچوو. برازیل لەگەڵ گۆڵ پله جلو افتاد، بەڵام روبرتو بونینسگنا یاری مساوی کرد. دواتر لە آن، ژرسون، ژائرزینیو و کارلوس آلبرتو بۆ برازیل گۆڵ زدند تا ئەنجام 4 بر 1 ببێت. فیفا لە صفحه فەرمی فینال و هەروەها لە مرورهای مربوط بە گۆڵ کارلوس آلبرتو، ئەم توالی گۆڵەکان یەکێک لە کلاسیکترین روایتهای مێژوو یارییەکانی نهایی جامی جیهانی میداند.
لە میان ئەم گلها، گۆڵ چوارەم برازیل جایگاه ویژهای هەیە. فیفا ئەو گۆڵ کارلوس آلبرتو یەکێک لە 100 سات گەورە مێژوو جامی جیهانی ناساندن کردووە است؛ گلی کە لەگەڵ یەک حرکت تیمی فوقالعاده و پاس نهایی پله ساخته بوو و بۆ خیلیها نماد تەواو «تۆپی پێ زیبا» ە. ئەم گۆڵ تەنها پایان فینال نبود؛ خلاصه تصویری گشت هویت برازیل 1970 بوو.
بەڵام مەکسیک 1970 تەنها جام برازیل نەبوو. ئیتالیا یش یەکێک لە گرنگترین داستانهای پاڵەپێشبڕکێ ساخت، بهویژه لە نیمهنهایی بەرامبەر ئەڵمانیای ڕۆژئاوا. ئەو یاری 4 بر 3 بە سود ئیتالیا هەموو بوو و فیفا سالها دواتر ئەو «Game of the Century» نامید. گرنگی ئەم یاری تەنها لە تعداد گۆڵەکان نبود؛ لە ریتم دیوانهوار وقت اضافه، فراز و فرود احساسی، و کوالێتی تۆپی پێی ئەو بوو.
لە ئەو زمان، همین نیمهنهایی بووە هۆی بوو فینال برازیل و ئیتالیا جار روایی زۆر بیشتری پەیدا بکات. یەک طرف، برزیلِ پله قرار هەبوو کە بسیاری ئەو زیباترین تیم جام دەیانزانی؛ طرف دیگر، ئیتالیا کە لە یەکێک لە نفسگیرترین یارییەکانی مێژوو جامی جیهانی بیرون آمده بوو. همین تقابل بووە هۆی بوو فینال 1970 نە تەنها لە ڕووی نتیجه، بەڵکوو لە ڕووی داستانپردازی یش گەورە بێت.
بۆچی برازیل پاڵەوان شد؟ چونکە کاملترین تیم پاڵەپێشبڕکێ بوو. ئەم تیم تەنها متکی بە نبوغ تاکەکەسی نەبوو. لە ئەو واحد یش بازیساز داشت، یش تمامکننده، یش بازیکنانی کە لە خط دووەم اضافه دەبووند، و یش رهبرانی کە لە یارییەکانی گەورە آرامش خۆی پاراستن دەکردند. فیفا لە ئامار پاڵەوانی 1970 بە وردی سەر همین چندلایگی جەخت دەکات و نیشان دەدات کە ئەم برازیل صرفاً یەک تیم پرستاره نبود؛ یەک ساختار هماهنگ و بالغ بوو.
لە ڕووی میرات مێژوویی یش مەکسیک 1970 جایگاه فوقالعادهای هەیە. فیفا لە فیلم فەرمی و بازخوانیهایش لە ئەم دوره، ئەو یەکێک لە محبوبترین و خاطرهانگیزترین جامهای مێژوو وەسف دەکات. دلیلش روشن ە: یەک پاڵەوان اسطورهای، یەک فینال کلاسیک، یەک نیمهنهایی افسانهای، و تیمی کە هێشتا یش خیلیها ئەو باشترین تیمی نیشتمانی مێژوو تۆپی پێ میدانند.
لە جمعبندی، جامی جیهانی پیاوانی فیفا 1970 لەگەڵ پاڵەوانی برازیل بە پایان رسید، بەڵام ارزش ڕاستەقینە ئەو خیلی فراتر لە یەک جام ە. ئەم مسابقات، پاڵەپێشبڕکێیەک بوو کە پله بۆ هەمیشە لە اوج مێژوو تۆپی پێ نشاند، ژائرزینیو بە رکوردی منحصربهفرد رساند، ئیتالیا و ئەڵمانیای ڕۆژئاوا لە یەکێک لە گەورەترین یارییەکانی مێژوو روبهروی یش قرار داد، و لەگەڵ گۆڵ کارلوس آلبرتو یەکێک لە زیباترین قابهای مێژوو جامی جیهانی دروست کرد. بە همین دلیل، کاتێک لە مەکسیک 1970 قسە میزنیم، لە واقع لە یەکێک لە درخشانترین و ماندگارترین فصلهای گشت مێژوو تۆپی پێ جیهان قسە میزنیم.